Życie z chorobą przewlekłą to codzienne wyzwanie, które często wiąże się nie tylko z troską o zdrowie, ale i z poważnymi obciążeniami finansowymi. W Polsce system wsparcia dla osób w takiej sytuacji jest rozbudowany, choć bywa skomplikowany i wymaga znajomości przepisów. Ten artykuł to praktyczny przewodnik, który pomoże Ci zrozumieć, jakie formy pomocy są dostępne i jak krok po kroku ubiegać się o należne Ci świadczenia, ulgi czy dofinansowania.
Wsparcie finansowe dla osób z chorobami przewlekłymi w Polsce najczęściej wymaga orzeczenia o niepełnosprawności.
- Dostęp do większości form wsparcia finansowego jest powiązany z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
- Od 2025 roku obowiązuje poszerzony katalog chorób kwalifikujących do orzeczenia.
- Główne źródła dofinansowania to NFZ (refundacja leków), PFRON (rehabilitacja, sprzęt), ZUS (renty, świadczenia) oraz ulgi podatkowe.
- Proces uzyskania wsparcia zaczyna się od diagnozy i zebrania dokumentacji, a następnie złożenia wniosku o orzeczenie.
- Istnieją również dodatkowe uprawnienia, takie jak ulga rehabilitacyjna czy prawa pracownicze.
Wiele osób zmagających się z chorobami przewlekłymi zastanawia się, czy ich schorzenie kwalifikuje się do uzyskania wsparcia finansowego. Muszę od razu zaznaczyć, że nie istnieje jedna, uniwersalna lista chorób, która automatycznie uprawniałaby do konkretnych świadczeń. Kluczem do otwarcia drzwi do większości form pomocy w Polsce jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. To właśnie ten dokument, wydany przez odpowiedni zespół orzekający, potwierdza, że Twoje schorzenie wpływa na Twoje funkcjonowanie w stopniu uzasadniającym wsparcie.
Jakie choroby przewlekłe kwalifikują do orzeczenia o niepełnosprawności?
Jak wspomniałem, dostęp do orzeczenia nie zależy od samej nazwy choroby, ale od jej wpływu na Twoje codzienne funkcjonowanie, zdolność do pracy, samodzielność czy potrzebę wsparcia. Lekarze orzecznicy oceniają stopień naruszenia sprawności organizmu i jego wpływ na życie. Przykładowe grupy chorób, które często kwalifikują do orzeczenia o niepełnosprawności, to między innymi: schorzenia neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane (SM), choroba Parkinsona czy padaczka; choroby kardiologiczne i pulmonologiczne, np. zaawansowana niewydolność serca czy przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP); nowotwory, zwłaszcza te o złośliwym przebiegu; poważne choroby psychiczne, w tym schizofrenia czy ciężka depresja; cukrzyca z powikłaniami, a także choroby układu ruchu, prowadzące do znacznego ograniczenia sprawności.
Nowy katalog 208 chorób: kogo objęły zmiany w przepisach od 2025 roku?
Warto wiedzieć, że od 2025 roku w Polsce obowiązuje rozszerzony katalog 208 jednostek chorobowych, które mogą kwalifikować do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności. To bardzo ważna zmiana, która uwzględniła wiele chorób rzadkich i genetycznych, często wcześniej pomijanych lub trudnych do zakwalifikowania. Dzięki tej nowelizacji, krąg osób, które mogą ubiegać się o orzeczenie, znacząco się poszerzył, dając nadzieję na wsparcie wielu pacjentom.
Gdzie szukać wsparcia finansowego? Przewodnik po instytucjach i świadczeniach
Gdy już masz orzeczenie o niepełnosprawności lub Twoja choroba uprawnia Cię do konkretnych świadczeń, czas dowiedzieć się, gdzie szukać pomocy. System wsparcia w Polsce opiera się na kilku kluczowych instytucjach, z których każda oferuje różne formy pomocy. Mówimy tu przede wszystkim o Narodowym Funduszu Zdrowia (NFZ), Państwowym Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz o ulgach podatkowych, które możesz uzyskać w Urzędzie Skarbowym.
NFZ: Twoje wsparcie w aptece i dostęp do leków
Narodowy Fundusz Zdrowia odgrywa kluczową rolę w refundacji leków dla pacjentów ze zdiagnozowanymi chorobami przewlekłymi. Dzięki systemowi refundacji, koszty wielu niezbędnych medykamentów są znacznie niższe, co stanowi realne odciążenie dla domowego budżetu. Listę leków refundowanych, a także kryteria ich przyznawania, możesz sprawdzić na stronie internetowej NFZ lub zapytać farmaceutę.
Warto zwrócić uwagę na to, że lista leków refundowanych jest regularnie aktualizowana. Na przykład, 1 stycznia 2026 roku weszły w życie ważne zmiany, które objęły nowe terapie, m.in. w leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) czy nadciśnienia tętniczego. Pojawiły się również tańsze odpowiedniki leków na osteoporozę czy chorobę Parkinsona, co jest dobrą wiadomością dla pacjentów i ich portfeli.
Do chorób przewlekłych, które najczęściej uprawniają do zniżek na leki, zaliczają się m.in. astma, cukrzyca, jaskra, choroba Parkinsona, schizofrenia, a także nowotwory złośliwe. Pamiętaj, że ostateczna decyzja o refundacji zawsze zależy od wskazań medycznych i obowiązujących przepisów.
PFRON i PCPR: realna pomoc w rehabilitacji i codziennym funkcjonowaniu
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), działający za pośrednictwem Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie (PCPR), oferuje niezwykle cenne wsparcie, które może znacząco poprawić jakość życia osób z chorobami przewlekłymi. Mówimy tu przede wszystkim o dofinansowaniach do turnusów rehabilitacyjnych, zakupie sprzętu oraz likwidacji barier architektonicznych.
- Dofinansowanie do turnusu rehabilitacyjnego: To jedna z najbardziej popularnych form wsparcia. Dofinansowanie jest dostępne dla osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności i pozwala na pokrycie części kosztów 14-dniowych turnusów, które mają na celu poprawę sprawności psychofizycznej i rozwijanie umiejętności społecznych.
- Kryteria dochodowe i wysokość wsparcia: Wysokość dofinansowania zależy od stopnia niepełnosprawności (lekki, umiarkowany, znaczny) oraz od Twojego dochodu. Wnioski o dofinansowanie składasz w odpowiednim dla Twojego miejsca zamieszkania Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR).
- Wsparcie w zakupie sprzętu rehabilitacyjnego i likwidacji barier architektonicznych: PFRON oferuje również dofinansowanie do zakupu szerokiej gamy sprzętu rehabilitacyjnego, w tym sprzętu elektronicznego, oprzyrządowania do samochodu, a także do działań mających na celu likwidację barier architektonicznych w miejscu zamieszkania. To może być np. montaż podjazdów, wind czy dostosowanie łazienki.
ZUS: świadczenia pieniężne, które mogą odciążyć Twój budżet
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) to kolejna instytucja, która oferuje świadczenia pieniężne dla osób z chorobami przewlekłymi, zwłaszcza gdy choroba wpływa na zdolność do pracy.
Renta z tytułu niezdolności do pracy: Przysługuje osobom, które z powodu stanu zdrowia, w tym choroby przewlekłej, utraciły zdolność do pracy zarobkowej. Decyzję o przyznaniu renty podejmuje lekarz orzecznik ZUS po dokładnej analizie dokumentacji medycznej i często po bezpośrednim badaniu. To świadczenie ma na celu zapewnienie podstawowego dochodu osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia.
Świadczenie wspierające: To stosunkowo nowe świadczenie, wprowadzone z myślą o osobach z niepełnosprawnościami, które wymagają największego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Co ważne, świadczenie to jest przyznawane na podstawie oceny potrzeby wsparcia, a nie tylko samego stopnia niepełnosprawności. W 2025 roku maksymalna kwota tego świadczenia może wynieść nawet do 4134 zł miesięcznie, co stanowi znaczące wsparcie finansowe.
Zasiłek i dodatek pielęgnacyjny: Zasiłek pielęgnacyjny to świadczenie, które ma na celu częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Dodatek pielęgnacyjny natomiast przysługuje osobom uprawnionym do emerytury lub renty, które ukończyły 75 lat lub zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji.
Od diagnozy do pieniędzy: Jak skutecznie przejść przez cały proces?
Pamiętaj, że skompletowanie odpowiedniej dokumentacji medycznej i złożenie wniosku o orzeczenie to pierwszy i najważniejszy krok na drodze do uzyskania wsparcia. Dokładność i rzetelność są kluczem do sukcesu.
Ubieganie się o wsparcie finansowe i inne uprawnienia wymaga przejścia przez kilka etapów. Wiem z doświadczenia, że może to wydawać się zniechęcające, ale odpowiednie przygotowanie i znajomość procedur znacznie ułatwią cały proces. Oto, jak skutecznie przejść przez tę ścieżkę.
Krok 1: Zbierz kompletną dokumentację medyczną co jest absolutnie niezbędne?
Podstawą każdego wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności czy o świadczenia jest rzetelna i kompletna dokumentacja medyczna. Musi ona potwierdzać diagnozę Twojej choroby przewlekłej, jej przebieg, zastosowane leczenie oraz wpływ na Twoje funkcjonowanie. Zadbaj o to, aby mieć aktualne wyniki badań, historie choroby, karty informacyjne z pobytów w szpitalu oraz opinie od lekarzy specjalistów, którzy Cię leczą. Im więcej szczegółów i potwierdzeń, tym lepiej.
Krok 2: Złóż wniosek w Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności jak się przygotować?
Kiedy masz już kompletną dokumentację, kolejnym krokiem jest złożenie wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Wniosek ten składasz w Powiatowym (lub Miejskim) Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności (ZON) właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania. Przygotuj się na wypełnienie odpowiednich formularzy, dołączenie wszystkich zebranych dokumentów medycznych oraz, w niektórych przypadkach, na osobiste stawiennictwo przed komisją lekarską. Upewnij się, że wszystkie pola we wniosku są wypełnione czytelnie i zgodnie z prawdą.
Krok 3: Z orzeczeniem w ręku gdzie złożyć kolejne wnioski, by maksymalnie wykorzystać swoje prawa?
Po otrzymaniu prawomocnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, otwierają się przed Tobą drzwi do wielu form wsparcia. Teraz musisz złożyć kolejne wnioski do odpowiednich instytucji, aby maksymalnie wykorzystać swoje prawa:
- PCPR: To tutaj złożysz wnioski o dofinansowania z PFRON, np. na turnus rehabilitacyjny, sprzęt czy likwidację barier architektonicznych.
- ZUS: Jeśli orzeczenie o niepełnosprawności wpływa na Twoją zdolność do pracy, możesz ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie wspierające.
- Urząd Skarbowy: Orzeczenie uprawnia Cię do skorzystania z ulgi rehabilitacyjnej, którą odliczysz w rocznym zeznaniu podatkowym PIT.
- Apteki: Dzięki orzeczeniu i odpowiednim wskazaniom medycznym, możesz korzystać z refundacji leków z NFZ.
Nie tylko świadczenia: poznaj dodatkowe uprawnienia dla osób z chorobą przewlekłą
Warto pamiętać, że orzeczenie o niepełnosprawności to nie tylko bezpośrednie świadczenia finansowe. Otwiera ono drogę do szeregu innych ulg i uprawnień, które mogą znacząco ułatwić codzienne funkcjonowanie i poprawić jakość życia. Nie lekceważ tych możliwości zostały stworzone, aby Ci pomóc.
Ulga rehabilitacyjna: jak odzyskać część pieniędzy wydanych na leczenie i leki?
Posiadając orzeczenie o niepełnosprawności, możesz skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej w rocznym zeznaniu podatkowym PIT. Pozwala ona odliczyć od dochodu wydatki poniesione na leki (w części przekraczającej 100 zł miesięcznie), zakup sprzętu rehabilitacyjnego, dojazdy na zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne czy pobyt na turnusie rehabilitacyjnym. To realna szansa na odzyskanie części pieniędzy, które i tak musisz wydać na swoje zdrowie.
Karta parkingowa i zniżki na transport: jak ułatwić sobie codzienne przemieszczanie się?
Osoby z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, mające trudności w poruszaniu się, mogą ubiegać się o kartę parkingową. Uprawnia ona do parkowania na miejscach przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych. Dodatkowo, w zależności od stopnia niepełnosprawności i lokalnych przepisów, możesz liczyć na zniżki na przejazdy transportem publicznym, co jest dużym ułatwieniem w codziennym przemieszczaniu się.
Prawa pracownicze: dodatkowy urlop i dłuższe przerwy, o których musisz wiedzieć
Dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności, które są aktywne zawodowo, przewidziano specjalne prawa pracownicze. Należą do nich m.in. prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego (10 dni roboczych rocznie) oraz dłuższe przerwy w pracy (np. 15 minut na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek). Te udogodnienia mają na celu wsparcie w utrzymaniu aktywności zawodowej i zapewnienie odpowiednich warunków pracy, które uwzględniają Twoje potrzeby zdrowotne.
